Çin’den Makine İthalatında CE, GTİP ve TAREKS | HENGYI

Çin'den makine ithal etmek isteyen işletmeler için doğru üreticiyi bulmak ve uygun fiyat almak önemli adımlardır. Ancak makinenin Türkiye'ye sorunsuz şekilde ithal edilebilmesi için teknik mevzuat, gümrük sınıflandırması ve ithalat denetimi süreçlerinin de doğru planlanması gerekir.

Bu süreçte üç kavram özellikle öne çıkar: CE işareti, GTİP ve TAREKS.

Bu kavramlar birbiriyle ilişkili olsa da aynı anlama gelmez. CE, belirli ürünler için uygulanabilir teknik düzenlemelere uygunlukla ilgilidir. GTİP, ürünün gümrük tarifesindeki sınıflandırmasını ifade eder. TAREKS ise ilgili ithalat denetimlerinin elektronik ortamda yürütülmesinde kullanılan sistemdir.

Bu rehberde Çin'den makine ithalatında CE, GTİP ve TAREKS süreçlerinin temel mantığını, sık yapılan hataları ve ithalat öncesi kontrol edilmesi gereken belgeleri açıklıyoruz.

2006 yılından bu yana Çin'de faaliyet gösteren HENGYI Danışmanlık'ın tedarik yaklaşımından hareketle amacımız, makine siparişi verilmeden önce teknik ve ticari risklerin daha iyi değerlendirilmesine yardımcı olmaktır.

1. Çin'den Makine İthalatında CE, GTİP ve TAREKS Neden Önemlidir?

Makine ithalatında üreticinin verdiği fiyat ve teslim süresi kadar, ürünün Türkiye'deki ithalat ve ürün güvenliği gerekliliklerini karşılayıp karşılamadığı da önemlidir.

Yanlış gümrük sınıflandırması, eksik teknik belgeler veya uygulanabilir denetimlerin geç değerlendirilmesi ek maliyetlere, gecikmelere ve bazı durumlarda ithalat işlemlerinin tamamlanamamasına neden olabilir.

Bu nedenle makinenin teknik özellikleri ve kullanım amacı, satın alma sürecinin başında açıkça tanımlanmalıdır.

2. CE İşareti Nedir?

CE işareti, kapsamına girdiği ilgili Avrupa Birliği uyum mevzuatının gerekliliklerini karşılayan ürünlerde kullanılan bir uygunluk işaretidir.

CE işareti bir kalite ödülü veya ürünün uzun ömürlü çalışacağına ilişkin ticari garanti değildir.

Makine açısından CE süreci; uygulanabilir teknik düzenlemelerin belirlenmesini, risklerin değerlendirilmesini, uygunluk değerlendirme işlemlerini ve gerekli teknik belgelerin hazırlanmasını içerebilir.

Ancak bütün endüstriyel ekipmanların aynı mevzuata tabi olduğu varsayılmamalıdır.

CE işaretiyle ilgili temel kontroller

• Ürüne hangi teknik düzenlemelerin uygulandığı
• Üreticinin uygunluk değerlendirme sorumlulukları
• Gerekli teknik dosya ve belgeler
• Uygunluk beyanının doğruluğu
• Güvenlik ve kullanım talimatları
• Gerektiğinde ilgili üçüncü taraf uygunluk değerlendirmesi

Makinenin üzerinde CE işareti bulunması, teknik belgelerin incelenmesine veya gerekli diğer kontrollerin yapılmasına gerek olmadığı anlamına gelmez.

3. Çinli Üreticiden Hangi CE Belgeleri İstenmelidir?

Makinenin türüne ve uygulanabilir mevzuata göre belge gereklilikleri değişebilir.

Değerlendirilebilecek temel belgeler şunlardır:

• İlgili uygunluk beyanı
• Makinenin teknik özellikleri
• Uygulanabilir standartların listesi
• Risk değerlendirmesine ilişkin gerekli bilgiler
• Kullanım ve bakım talimatları
• Elektrik ve kontrol sistemi dokümanları
• Gerekli olduğunda test raporları
• Mevzuatın gerektirdiği durumlarda ilgili kuruluş belgeleri

Her belgenin ithalatçıya aynı şekilde teslim edilmesi zorunlu olmayabilir. Örneğin teknik dosyanın hazırlanması ve muhafazasına ilişkin yükümlülükler, ilgili mevzuat ve ekonomik işletmecinin rolüne göre değerlendirilmelidir.

Bu nedenle belge listesi, makineye uygulanabilir düzenlemeler esas alınarak hazırlanmalıdır.

4. CE Belgesi ile CE İşareti Aynı Şey midir?

Günlük ticarette “CE belgesi” ifadesi sık kullanılır. Ancak hukuki açıdan CE işareti, uygunluk beyanı ve üçüncü tarafça düzenlenebilen belgeler farklı kavramlardır.

Bazı ürünlerde üreticinin kendi uygunluk değerlendirmesi yeterli olabilirken, belirli ürün veya risk kategorilerinde ilgili mevzuat üçüncü taraf değerlendirmesi gerektirebilir.

Dolayısıyla satıcının sunduğu herhangi bir “CE Certificate” başlıklı belgenin tek başına yeterli olduğu varsayılmamalıdır.

Asıl soru, makineye hangi mevzuatın uygulandığı ve bu mevzuatın gerektirdiği uygunluk sürecinin doğru tamamlanıp tamamlanmadığıdır.

5. GTİP Nedir?

GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu), eşyanın Türkiye'deki gümrük tarifesinde sınıflandırılmasında kullanılan koddur.

GTİP sınıflandırması, ürünün teknik özellikleri, işlevi, bileşimi ve tarife kuralları dikkate alınarak yapılır.

Makinenin doğru sınıflandırılması, uygulanabilir gümrük vergilerinin ve diğer ithalat önlemlerinin değerlendirilmesi açısından önemlidir.

Ancak GTİP yalnızca vergi oranını belirlemek için kullanılan basit bir etiket değildir. İthalat denetimleri ve diğer ticaret politikası önlemleri bakımından da etkili olabilir.

6. Makinenin GTİP Kodu Nasıl Belirlenir?

GTİP belirlenirken makinenin ticari adı tek başına yeterli olmayabilir.

Örneğin “paketleme makinesi” veya “plastik işleme makinesi” gibi genel ifadeler, farklı teknik özelliklere sahip ekipmanları kapsayabilir.

GTİP değerlendirmesi için gerekli olabilecek bilgiler

• Makinenin tam ticari ve teknik adı
• Ana işlevi
• Çalışma prensibi
• İşlediği hammadde veya ürün
• Teknik çizimler
• Katalog ve kullanım kılavuzu
• Makine fotoğrafları
• Üretim hattındaki görevi
• Birden fazla fonksiyonunun bulunup bulunmadığı

Bu bilgilerle tarife sınıflandırması değerlendirilir. Gerektiğinde yetkili gümrük idaresinden bağlayıcı tarife bilgisi gibi mevzuatta öngörülen yöntemlerle hukuki kesinlik sağlanması araştırılabilir.

Çinli üreticinin verdiği HS kodu, Türkiye'deki nihai GTİP sınıflandırmasının otomatik olarak doğru olduğu anlamına gelmez.

7. HS Kodu ile GTİP Arasındaki Fark

Uluslararası ticarette HS (Harmonized System) sınıflandırması kullanılır.

HS sisteminin ilk altı hanesi uluslararası düzeyde ortak bir sınıflandırma temelidir. Ülkeler bu yapıyı kendi tarife alt açılımlarıyla detaylandırabilir.

Türkiye'de kullanılan GTİP, bu uluslararası yapının daha ayrıntılı ulusal açılımıdır.

Bu nedenle üreticinin Çin'deki ihracat belgelerinde kullandığı kod ile Türkiye'de beyan edilecek tam GTİP aynı ayrıntı düzeyinde olmayabilir.

8. Yanlış GTİP Kullanılırsa Ne Olabilir?

Yanlış tarife sınıflandırması aşağıdaki sorunlara yol açabilir:

• Vergilerin yanlış hesaplanması
• Eksik veya fazla vergi ödenmesi
• Uygulanabilir denetimlerin yanlış değerlendirilmesi
• Gümrük işlemlerinin gecikmesi
• Ek belge ve açıklama talepleri
• Mevzuatın öngördüğü koşullarda idari yaptırımlar

Bu nedenle GTİP kontrolünün makine Türkiye'ye ulaştıktan sonra değil, mümkün olduğunca sipariş öncesinde yapılması gerekir.

9. TAREKS Nedir?

TAREKS, Türkiye'de ilgili ürün güvenliği ve uygunluk denetimlerinin elektronik ortamda yürütülmesinde kullanılan Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi'dir.

Belirli ürün gruplarının ithalatında yürürlükteki ürün güvenliği ve denetimi düzenlemelerine göre TAREKS işlemleri gerekebilir.

Ancak bütün makinelerin otomatik olarak aynı TAREKS prosedürüne tabi olduğu düşünülmemelidir.

İlgili ürünün GTİP'i, teknik özellikleri, ithalat rejimi ve o tarihte yürürlükte bulunan düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir.

10. TAREKS Süreci Nasıl İşler?

Uygulanabilir denetim düzenlemelerine göre süreç değişebilmekle birlikte, genel olarak şu aşamalar söz konusu olabilir:

1. Ürünün ilgili denetim kapsamına girip girmediğinin belirlenmesi
2. İthalatçı ve ürün bilgilerinin hazırlanması
3. Gerekli elektronik başvurunun yapılması
4. Talep edilen teknik belgelerin sunulması
5. Risk değerlendirmesi ve gerekiyorsa ilave kontrol
6. Gerekli durumlarda belge veya fiziki inceleme
7. İlgili denetim sonucunun değerlendirilmesi
8. Gümrük işlemlerinin uygun sonuç doğrultusunda sürdürülmesi

Her başvurunun fiziki muayeneye yönlendirileceği veya her başvuruda aynı belgelerin isteneceği varsayılmamalıdır.

11. CE, GTİP ve TAREKS Arasındaki Temel Farklar

Bu üç kavram birbirinin yerine kullanılamaz. Doğru GTİP belirlenmesi, CE uygunluğunun otomatik olarak sağlandığı anlamına gelmez. CE işaretinin bulunması da uygulanabilir ithalat denetimlerini ortadan kaldırmaz.

12. Çin'den Makine Siparişi Vermeden Önce Hangi Belgeler Kontrol Edilmeli?

İthalatçı, makinenin niteliğine göre değişmekle birlikte, aşağıdaki belge ve bilgileri değerlendirebilir:

• Üreticinin yasal şirket bilgileri
• Makinenin teknik kataloğu
• Model ve seri bilgileri
• Teknik şartname
• Proforma fatura ve satın alma sözleşmesi
• Uygunluk beyanı ve gerekli teknik belgeler
• Kullanım ve bakım talimatları
• Elektrik ve kontrol sistemi bilgileri
• Uygulanabilir standartların listesi
• Gerekli test raporları
• GTİP değerlendirmesi için teknik dokümanlar
• Gerekli ithalat ve denetim belgeleri

Belge gereklilikleri makineye göre değiştiğinden, bu liste her işlem için zorunlu ve eksiksiz bir belge listesi olarak değerlendirilmemelidir.

13. Örnek Makine İthalatı Uygunluk Kontrol Tablosu

Aşağıdaki tablo, Çin'den endüstriyel makine ithal etmeyi planlayan bir işletme için örnek kontrol yaklaşımıdır.

14. Çin'den Makine İthalatında Sık Yapılan 8 Mevzuat Hatası

1. Üreticinin verdiği HS kodunu doğrudan Türkiye GTİP'i olarak kabul etmek.
2. Makineye uygulanabilir teknik düzenlemeleri araştırmamak.
3. Her CE sertifikasının yeterli olduğunu varsaymak.
4. Uygunluk beyanı ve teknik belgeleri incelememek.
5. TAREKS kapsamını sevkiyat sonrasına bırakmak.
6. Makinenin gerçek teknik özelliklerini gümrük müşavirine eksik bildirmek.
7. İthalat vergilerini doğrulanmamış GTİP üzerinden hesaplamak.
8. Belgeleri ve uygunluk sorumluluklarını satın alma sözleşmesinde tanımlamamak.

15. CE, GTİP ve TAREKS Kontrol Listesi

• ☐ Makinenin tam teknik tanımı hazır mı?
• ☐ Üretici ve satıcı bilgileri doğrulandı mı?
• ☐ GTİP sınıflandırması değerlendirildi mi?
• ☐ Uygulanabilir vergiler kontrol edildi mi?
• ☐ İlgili teknik düzenlemeler belirlendi mi?
• ☐ CE işareti gerekliliği değerlendirildi mi?
• ☐ Uygunluk beyanı kontrol edildi mi?
• ☐ Gerekli teknik belgeler belirlendi mi?
• ☐ Kullanım ve güvenlik talimatları değerlendirildi mi?
• ☐ TAREKS kapsamı kontrol edildi mi?
• ☐ Gerekli ithalat belgeleri planlandı mı?
• ☐ Belge teslim sorumlulukları sözleşmeye yazıldı mı?
• ☐ Sevkiyat öncesi teknik kontrol planlandı mı?

16. HENGYI Makine İthalatında Nasıl Destek Sağlar?

Çin'den makine ithalatında teknik uygunluk ve gümrük süreçlerinin sağlıklı planlanması, üretici araştırmasının başlangıcından itibaren doğru bilgi toplanmasına bağlıdır.

HENGYI Danışmanlık, 2006 yılından bu yana Çin'de yürüttüğü faaliyetlerle işletmelere üretici araştırması, teknik iletişim, fabrika incelemesi ve tedarik sürecinin takibi gibi alanlarda destek sunmaktadır.

Üreticiden doğru teknik belgelerin talep edilmesi ve sipariş kapsamının açıkça tanımlanması, ithalatçının ilgili uzmanlarla daha sağlıklı değerlendirme yapmasına yardımcı olabilir.

GTİP sınıflandırması, gümrük işlemleri ve hukuki uygunluk değerlendirmeleri ise yetkili kurumlar ve ilgili uzmanlarla doğrulanmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Çin'den gelen her makinede CE işareti zorunlu mudur?

Hayır. Gereklilik, ürünün teknik özelliklerine ve uygulanabilir mevzuata göre belirlenir. Her ekipmanın aynı düzenlemeye tabi olduğu varsayılmamalıdır.

Çinli üreticinin verdiği CE belgesi yeterli midir?

Her zaman değil. Sunulan belgenin niteliği ve ürün için gereken uygunluk değerlendirmesi kontrol edilmelidir.

GTİP kodunu Çinli üretici belirleyebilir mi?

Üretici kendi ihracat işlemlerinde kullandığı HS kodunu paylaşabilir. Ancak Türkiye'deki GTİP sınıflandırması ilgili tarife kurallarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.

TAREKS her makine ithalatında uygulanır mı?

Hayır. Uygulanabilirlik, ilgili ürün grubuna ve yürürlükteki ithalat denetimi düzenlemelerine bağlıdır.

CE işareti bulunan makine gümrükten otomatik geçer mi?

Hayır. CE işareti, ilgili ithalat ve gümrük işlemlerinin otomatik olarak tamamlanacağı anlamına gelmez.

Yanlış GTİP kullanılırsa ne olur?

Vergi hesaplaması ve ithalat denetimleri etkilenebilir. Koşullara göre gecikme, düzeltme işlemleri veya yaptırımlar söz konusu olabilir.

Makine ithalatı öncesinde hangi uzmanlarla çalışılmalıdır?

İşlemin niteliğine göre gümrük müşaviri, ürün uygunluğu konusunda yetkin teknik uzmanlar ve gerektiğinde hukuk veya mali müşavirlik uzmanlarıyla çalışılması faydalıdır.

Sonuç: İthalat Uygunluğunu Siparişten Önce Planlayın

Çin'den makine ithalatında başarılı bir satın alma süreci, yalnızca doğru üreticiyi bulmak ve uygun fiyat almakla tamamlanmaz.

Makinenin doğru GTİP ile sınıflandırılması, uygulanabilir teknik düzenlemelerin değerlendirilmesi ve gerekli ithalat denetimlerinin önceden planlanması da önemlidir.

CE, GTİP ve TAREKS süreçlerini sipariş aşamasında değerlendirmek, ithalat sürecindeki belirsizliklerin ve beklenmeyen giderlerin azaltılmasına yardımcı olabilir.

HENGYI Danışmanlık, Çin'de 2006 yılından bu yana edindiği saha deneyimiyle işletmelerin makine tedarik süreçlerine destek olmaktadır.

Bilgilendirme notu: Bu makale genel bilgi amaçlıdır. Teknik mevzuat, GTİP, vergi oranları, CE uygunluğu ve TAREKS gereklilikleri ürünün niteliğine ve işlem tarihinde yürürlükteki düzenlemelere göre değişebilir. İthalat öncesinde ilgili resmi kaynaklar ve yetkili uzmanlarla doğrulanmalıdır.